CPI Là Gì? Chỉ Số CPI Và Lạm Phát Có Mối Quan Hệ Như Thế Nào?

CPI là gì? Chỉ số giá tiêu dùng CPI phản ánh điều gì đối với nền kinh tế? Cùng taichinh.vip tìm hiểu ngay sau đây để hiểu rõ hơn về cách tính CPI, mối quan hệ giữa CPI và lạm phát.

CPI là gì

CPI là gì? Chỉ số giá tiêu dùng là như thế nào?

Chỉ số giá tiêu dùng (tên tiếng Anh là Consumer Price Index – viết tắt là CPI) là chỉ tiêu phản ánh chi phí sinh hoạt chung của một người tiêu dùng điển hình khi mua hàng hóa và dịch vụ. Chỉ số này thể hiện sự thay đổi về giá cả của hàng hóa và dịch vụ theo thời gian, có đơn vị tính là phần trăm (%).

Chỉ số CPI được dùng để đo lường giá cả trong một số lĩnh vực như thực phẩm và đồ uống, phương tiện vận chuyển, giáo dục và truyền thông, nhà ở, quần áo, dịch vụ y tế, hàng hóa, giải trí và các dịch vụ khác.

Ý nghĩa của chỉ số CPI

Chỉ số tiêu dùng CPI được sử dụng để theo dõi sự thay đổi chi phí sinh hoạt về mặt thời gian, vì vậy đây được xem là một chỉ tiêu tương đối để có thể phản ánh xu thế và mức độ biến động của giá bán trong dịch vụ tiêu dùng và chi phí sinh hoạt của người dân.

CPI có sự ảnh hưởng đến nền kinh tế, khi CPI tăng thì cũng tương ứng với việc mức giá trung bình sẽ tăng và ngược lại. Sự thay đổi của CPI có thể gây ra hiện tượng lạm phát hoặc giảm phát và điều này ảnh hưởng đến toàn bộ các hoạt động kinh tế của đất nước. Khi giá cả tăng tới mức vượt qua sự kiểm soát thì lạm phát sẽ phát triển thành siêu lạm phát.

Nếu trường hợp những sụt giảm mức giá chung CPI bởi giảm cầu sẽ gây ra hiện tượng giảm phát cùng với đó suy thoái nền kinh tế, kèm theo là thất nghiệp.

CPI đo lường chi phí trong các lĩnh vực nào?

Nếu muốn tìm hiểu sâu và nắm rõ về khái niệm của CPI thì bạn cần biết thêm về những lĩnh vực mà chỉ số tiêu dùng (CPI) dùng để đo lường.

Thông thường thì tất cả các lĩnh vực kinh tế đều có thể thực hiện việc nghiên cứu đo lường CPI. Dưới đây là một số nhóm lĩnh vực điển hình thường gặp:

Các lĩnh vực dùng để đo lường chỉ số CPI
  • Nhóm lĩnh vực về Nhà ở, Điện nước, Chất đốt và VLXD.
  • Nhóm lĩnh vực về Thiết bị, đồ dùng gia đình.
  • Nhóm lĩnh vực về May mặc, mũ nón, giày dép.
  • Nhóm lĩnh vực về Đồ uống – Thuốc lá.
  • Nhóm lĩnh vực về Hàng ăn và Dịch vụ ăn uống
  • Nhóm lĩnh vực về Giáo dục
  • Nhóm lĩnh vực về Bưu chính viễn thông
  • Nhóm lĩnh vực về Giao thông
  • Nhóm lĩnh vực về Văn hóa giải trí
  • Nhóm lĩnh vực về Thuốc và dịch vụ Y tế
  • Nhóm dịch vụ khác

Làm thế nào để tính chỉ số CPI?

Các bước tính chỉ số giá tiêu dùng CPI

  • Bước 1: Cố định giỏ hàng hóa: thông qua kiểm tra, người ta sẽ xác định được lượng hàng hóa và dịch vụ tiêu biểu mà một người tiêu dùng điển hình mua.
  • Bước 2: Xác định giá cả: thống kê giá cả của mỗi loại hàng trong giỏ hàng hóa ở những thời điểm khác nhau.
  • Bước 3: Tính chi phí (bằng tiền) để mua giỏ hàng hóa bằng cách dùng số lượng nhân với giá cả của từng mặt hàng hoá sau đó cộng lại.
  • Bước 4: Tiến hành chỉ số giá tiêu dùng CPI cho các năm.
Tính chỉ số giá tiêu dùng CPI
  • Bước 5: Tính tỷ lệ lạm phát.
Công thức tinh tỷ lệ lạm phát

Ví dụ cụ thể về cách tính chỉ số CPI

Ví dụ như chúng ta có một giỏ hàng hóa gồm thịt gà và rau muống sạch. Chúng ta sẽ chọn năm 2021 là năm cơ sở để tính. Mức giá của giỏ hàng hóa năm các loại mặt hàng này vào năm 2021 như sau:

  • Thịt gà: 270.000 VNĐ/kg.
  • Rau muống sạch: 40.000 VNĐ/kg.

Bây giờ là năm 2022, giá bán giỏ hàng này như sau:

  • Thịt gà: 230.000 VNĐ/kg.
  • Rau muống sạch: 35.000 VNĐ/kg.

Nếu bạn mua 12kg thịt gà và 4kg rau muống sạch thì CPI của giỏ hàng hóa này sẽ có công thức tính như sau: CPI = [(4 x 35000 + 12 x 230000)/(4 x 40000 + 12x 270000)] x 100 = 85,29%.

Khi tính toán chỉ số CPI một số vấn đề được đặt ra

  • CPI có thể phản ánh cao hơn thực tế: trong thực tế, nhiều sản phẩm xuất hiện trên cùng một loại hàng hóa và việc ấn định một rổ hàng hóa hoặc dịch vụ là không chính xác. Nếu hàng hóa hoặc dịch vụ trong rổ cố định có xu hướng tăng giá, người tiêu dùng sẽ nhanh chóng chuyển sang sản phẩm khác có giá thấp hơn. Và dẫn đến chỉ số CPI phản ánh sẽ cao hơn thực tế.
  • Không phản ánh sự xuất hiện của sản phẩm mới: Trong một thị trường rộng mở như hiện nay, các công ty thường xuyên tung ra các sản phẩm hướng đến nhiều phân khúc khách hàng, cũng như cạnh tranh với các đối thủ về giá cả. Tuy nhiên, khi tính chỉ số giá tiêu dùng, chúng ta buộc phải cố định hàng hóa/ dịch vụ và không thể cập nhật sản phẩm mới. Do đó, chỉ số giá tiêu dùng tại thời điểm này không phản ánh kịp thời sự xuất hiện của các sản phẩm mới với lượng mua lớn.
  • Không phản ánh sự thay đổi của chất lượng hàng hoá: Nếu hàng hoá trong giỏ hàng cố định có xu hướng tăng giá, đồng thời chất lượng hàng hoá cũng tăng tỷ lệ thuận hoặc vượt quá mức giá thì không được coi là hàng hoá bổ sung. Trong thị trường khắc nghiệt như hiện nay, chất lượng sản phẩm được công ty chú trọng và thường xuyên cải tiến, nâng cao. Vì lý do này, khi chúng ta tính toán CPI, chúng ta sẽ gặp phải tình huống giá cả bị thổi phồng và không thể phản ánh sự thay đổi của chất lượng hàng hóa.

CPI có tác động như thế nào đến nền kinh tế?

CPI có tầm ảnh hưởng quan trọng đến nền kinh tế, điều đó được thể hiện rõ ở các ý sau đây:

  • CPI là chỉ tiêu tương đối phản ánh xu hướng và mức độ biến động của giá bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng phục vụ sinh hoạt của người dân và hộ gia đình. Đó là lý do tại sao CPI được sử dụng để theo dõi những thay đổi trong chi phí sinh hoạt theo thời gian. Khi chỉ số CPI tăng, mức giá bình quân tăng và ngược lại.
  • Sự thay đổi của chỉ số CPI có thể dẫn đến lạm phát hoặc giảm phát, điều đó sẽ kéo toàn bộ nền kinh tế đi xuống. Một khi nền kinh tế rơi vào tình trạng tăng giá không kiểm soát được, lạm phát sẽ biến thành siêu lạm phát.
  • Là thước đo lạm phát, CPI đóng vai trò cơ bản và quan trọng nhất. Đây là lý do tại sao CPI được sử dụng phổ biến nhất cho vai trò này.
  • Chỉ số CPI cung cấp thông tin cho các chính phủ về sự thay đổi giá cả trong nền kinh tế quốc dân và thông báo cho các doanh nghiệp, người lao động và nhà đầu tư về sự thay đổi giá cả. Từ đó, các đối tượng này có những kế hoạch cụ thể cũng như những quyết định kinh tế phù hợp.
  • CPI góp phần vào sự sửa đổi một số thành phần trong nền kinh tế đất nước. Thông qua các điều tra về chỉ số giá tiêu dùng, chính phủ của một quốc gia sẽ đưa ra các chính sách điều chỉnh giá cả cho phù hợp, như vậy sẽ không để lạm phát xảy ra.
  • Chỉ số CPI là một công cụ để điều chỉnh giá trị của đồng đô la. Đô la Mỹ là đơn vị tiền tệ lưu hành ở nhiều quốc gia trên thế giới. Đồng USD lên giá hay mất giá sẽ quyết định trực tiếp đến giá trị và sản phẩm của nhiều quốc gia, đặc biệt là các mặt hàng xuất nhập khẩu. Đồng đô la Mỹ lên giá và giảm giá sẽ phụ thuộc vào sự ổn định của chỉ số CPI của các nước trên thế giới, đặc biệt là Hoa Kỳ. Do đó, khi giá đồng đô la tăng, sức mua của đồng đô la giảm.. 
  • Chỉ số CPI góp phần điều chỉnh các chi phí sinh hoạt và làm an sinh xã hội. Do đó, chỉ số giá tiêu dùng sẽ điều chỉnh tiền lương bằng cách nghiên cứu giá cả sinh hoạt của người lao động. Ngay cả các lợi ích về an sinh xã hội cũng sẽ được xem xét qua chỉ số CPI, được thiết kế để ngăn chặn sự lạm phát tự do từ thuế.

Chỉ số CPI có hạn chế gì không?

Hạn chế của chỉ số CPI

Bên cạnh những ý nghĩa quan trọng, chỉ số giá tiêu dùng vẫn còn tồn tại một số hạn chế nhất định như sau:

  • CPI chỉ đại diện cho một số ít các nhóm nhân cư. Chẳng hạn như ở Việt Nam, chỉ số giá tiêu dùng chung của cả nước không phản ánh cụ thể về chỉ số giá tiêu dùng của các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng… so với các khu vực ở miền núi. 
  • CPI đo lường được những khía cạnh tác động đến mức sống của dân cư. 
  • Những yếu tố thuộc về môi trường và xã hội không nằm trong phạm vi xác định của chỉ số CPI.
  • Chỉ số CPI chỉ phản ánh được sự điều chỉnh giá cả của hàng hóa chứ không nói lên được sự thay đổi chất lượng của hàng hóa.
  • Chỉ số CPI không thể nói lên được sự xuất hiện của những mặt hàng hóa mới xuất hiện trên thị trường.

Mối quan hệ giữa CPI và lạm phát

CPI đo lường lạm phát. Nếu CPI tăng, nhiều người sẽ cho rằng lạm phát đang tăng. Ngoài ra, các nhà giao dịch sử dụng chỉ số CPI để dự đoán giá cả trong tương lai. Hoặc được người sử dụng lao động sử dụng để tính lương. Hoặc có thể chính phủ quyết định tăng quỹ an sinh xã hội.

CPI sẽ được dùng để đo lường mức độ lạm phát của một đất nước trong một khoảng thời gian nhất định. Chỉ số CPI dao động sẽ giúp bạn xác định liệu lạm phát đang tăng hay giảm. Dù lạm phát tăng hay giảm đều có tác động lớn nhất đến nền kinh tế của một đất nước.

Trong một số trường hợp, lạm phát giảm có thể có tác động tích cực đến các hoạt động kinh tế. Ví dụ, với sự phổ biến của Internet, người tiêu dùng phải trả ít hơn cho các hóa đơn điện thoại. Điều này sẽ có lợi cho họ vì chi phí internet khá rẻ và dễ dàng kết nối miễn phí thông qua ứng dụng.

Chỉ số giá tiêu dùng CPI của Việt Nam mới nhất

Theo chia sẻ của Vụ trưởng vụ thống kê giá, tổng cục thống kê, bà Nguyễn Thu Oanh, năm 2021 Việt Nam có chỉ số giá tiêu dùng (CPI) trung bình tăng 1,84%. Đây là mức tăng trưởng có sự khiêm tốn nhất kể từ năm 2016 cho tới nay.

Nguyên nhân dẫn tới CPI của năm 2021 có mức tăng trưởng thấp hơn so với những năm trước là vì phải chịu tác động nặng nề từ dịch bệnh COVID – 19 gây ra. Theo như thống kê, có tất cả 7 nhóm hàng hóa và dịch vụ với chỉ số CPI tăng và 4 nhóm có chỉ số CPI giảm vào năm 2021.

Trong đó, nhóm hàng hóa có mức tăng cao nhất là nhóm may mặc chiếm 0,22%. Nhóm giao thông có chỉ số CPI giảm nhiều nhất với 1,71% vào năm 2021 .

Ảnh hưởng của đợt bùng phát đã làm giảm nhu cầu về sản phẩm và dịch vụ. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến tốc độ tăng CPI trong năm qua ở mức thấp.

Đồng thời, chính phủ thực hiện các chính sách hỗ trợ đối với những đối tượng gặp khó khăn trong dịch bệnh, miễn giảm học phí cho một số địa phương chịu tác động nặng nề của dịch bệnh, hỗ trợ giảm tiền điện trong mùa dịch… cũng là nguyên nhân góp phần kìm hãm sự tăng trưởng của chỉ số CPI.

Một số câu hỏi liên quan đến CPI

Khi CPI tăng thì mức giá bình quân trung bình tăng và ngược lại. Chỉ số CPI được xem là thước đo của lạm phát. Vì vậy, sự điều chỉnh của chỉ số giá tiêu dùng CPI sẽ làm xảy ra tình trạng lạm phát hoặc giảm phát. Nếu giá cả tăng đến mức không thể kiểm soát thì lạm phát sẽ phát triển thành siêu lạm phát.

Chỉ số giá tiêu dùng được dùng làm tiêu chuẩn để phản ánh sự biến động tương đối của giá cả bán lẻ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng trong đời sống hàng ngày của nhân dân. Do đó, các nhà kinh tế dựa vào chỉ số CPI để theo dõi những điều chỉnh trong chi phí sinh hoạt hàng tháng và hàng năm của người dân.

Chỉ số giá tiêu dùng có tên tiếng Anh là Consumer Price Index, được viết tắt là CPI.

Kết luận

Tóm lại, mặc dù chỉ số giá tiêu dùng CPI không phải là một chỉ số có độ hoàn toàn chính xác nhưng đây là một trong các yếu tố quan trọng góp phần dự đoán xu hướng của thị trường và tình trạng của nền kinh tế của một quốc gia ở thời điểm hiện tại cũng như xa hơn là trong tương lai gần.

Hy vọng bài viết trên có thể giúp bạn nắm rõ chỉ số CPI là gì và một vài thông tin liên quan đến chỉ số CPI. Nếu có thắc mắc khác về chỉ số giá trị tiêu dùng CPI, xin vui lòng liên hệ tôi để được giải đáp chi tiết nhất. Xin cảm ơn.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.